رباعی برای سرودن،وزن به خصوصی دارد و به صرف اینکه شعری دو بیت داشته باشد و مصراع اول و دوم و چهارم آن قافیه داشته باشد،ملاکی برای رباعی نامیدن شعر نیست.

وزن اصلی رباعی عبارت است از:مستفعلُ مستفعلُ مستفعلُ فع

که به زبان عروضی اینگونه است:

 _ _ U U  _ _     U U  _ _    U U     _

و به زبانی ساده تر:

هجای بلند،هجای بلند، هجای کوتاه،هجای کوتاه

هجای بلند،هجای بلند،هجای کوتاه،هجای کوتاه

هجای بلند،هجای بلند،هجای کوتاه،هجای کوتاه

هجای بلند.

 

در اینجا از قلب هجای دوم و سوم  در رکن دوم،وزن اصلی حاصل می شود.یعنی _ _ U U (مستفعل) به صورت  _ U _ U (فاعلاتُ) در می آید.یعنی:

مستفعل فاعلات مستفعل فع

به زبان عروضی اینگونه می شود:

 _ _ U U _ _     U _   U _    U U      _

در اینجا  به خاطر ابدال دو هجای کوتاه به یک هجای بلند که جز اختیارات شاعری نیز می باشد مستفعل (_ _ U U )تبدیل به مفعولن( _ _ _ )می شود.

این مباحث پیچیدگی خاص خود را دارد که نیازی به یادگیری آن نیست.شاعران برای سرودن رباعی باید شعر خود را به یکی از اوزان زیر بسرایند:

۱-مستفعل مستفعل مستفعل فع    

۲-مفعولن مستفعل مستفعل فع

۳- مستفعل مفعولن مستفعل فع

۴-مستفعل مستفعل مفعولن فع

۵-مفعولن مفعولن مستفع فع

۶-مستفعل مفعولن مفعولن فع

۷-مفعولن مستفعل مفعولن فع

۸-مفعولن مفعولن مفعولن فع

۹-مستفعل فاعلات مستفعل فع

۱۰-مفعولن فاعلات مستفعل فع

۱۱-مستفعل فاعلات مفعولن فع

۱۲-مفعولن فاعلات مفعولن فع

 

 چند نمونه رباعی از شاعران:

رباعی نخست از بابا افضل کاشانی:

این رباعی به وزن شماره ی ۱۱ سروده شده است.

با یک سر موی تو اگر پیوند است

بر پای دلت هر سر مویی بند است

گفتی که رهی دراز دارم در پیش

از خود به خود آی، دوست بین تا چند است

رباعی دوم از خیام نیشابوری:

این رباعی به وزن شماره ی ۴ سروده شده است

 

این کوزه چو من عاشق زاری بوده است

در بند سر زلف نگاری بوده است

این دسته که بر گردن او می بینی

دستی است که بر گردن یاری بوده است